حسن حبيبى ومحمد باقر وثوقى

402

بررسى تاريخى ، سياسى و اجتماعى اسناد بندر عباس ( فارسي )

طرف آن طرحى همانند ( 1 ) Quarter - galleries بر آن سوار شده است . تير عمودى عقب كشتى تا حدى به سمت شاه تخته مايل شده و سكان با تير عمودى عقب محكم گرديده است . سر سكان در عقب كشتى از ميان يك معبر گذشته و در قسمت بلند عقب كشتى توسط يك چرخ كنترل مىشده است . بغله در جلو و عقب داراى عرشه‌اى است كه با يك عرشهء كوچك فوقانى كه اغلب در مواجهه با بندر است ، جفت شده است . معمولا قايقى در عرض عقب كشتى قرار داشته است كه با لنگركشى ( كرجى بلندكن ) كه به بالاى عقب كشتى پرتاب مىگرديده ، برافراشته شده است . اين كشتى معمولا 3 دريچه ( روزنهء عرشه براى پائين فرستادن بار ) دارد . بغله‌ها بطور معمول داراى قطب‌نماى متناسبى هستند كه برخى از آنها كه بسيار قديمى هستند در اغلب اوقات از كشتىهاى شكسته يا كشتىهاى تجار اسير شده ، برداشته شده‌اند . يك قطعهء صليبى نيز بر روى دماغهء كشتى در قسمتى كه طنابهاى لنگر ، هنگام كشيده شدن از آنجا مىگذرند ، سوار شده است . اين قطعه امنيت طنابها را نيز حفظ مىكند . در برخى موارد اين طنابها از ميان جعبه‌اى كه در نوك بدنه سوار شده ، مىگذرند . بغله ، دو ديرك از نوع معمول آن دارد و بادبانها و طنابهاى كشتى در تمام خليج فارس و آنچه در قبل شرح داده شد ، عمومى است . اين كشتى امروزه در حمل بار مورد استفاده قرار مىگيرد و بين 20 تا 50 نفر جاشو را با خود حمل مىكند . ( Ibid , p . 2321 - 22 ) بگاره : بگاره در تمامى موارد به بتيل شباهت دارد بجز آنكه تزئينات تنه و انتهاى عقب آن متفاوت است . در سواحل عربى اين وسيله دو دكل به همراه طناب و بادبانهاى معمول آن را داراست اما در سواحل ايرانى در برخى موارد تنها يك دكل دارد . طول بگاره از 30 تا 60 فوت متغير بوده و در سواحل عربى جهت حمل بار به كار گرفته مىشود . از آن در موارد صيد مرواريد نيز استفاده مىگردد . اين وسيله بطور معمول بين 10 تا 15 جاشو را با خود دارد كه اين تعداد در هنگام اوج فعاليت صيد مرواريد تا 30 نفر افزايش مىيابد . بگاره بوسيلهء پارو به همان خوبى بادبان ، هدايت مىشود و ظرفيت حمل بار آن بين 10 تا 30 تن مىباشد . ( Ibid , p . 2323 . ) بلوك سبعه : ناحيهء وسيعى است از گرمسيرات فارس شامل 7 بلوك 1 ) بلوك ايسين و تازيان 2 ) بلوك بيونج 3 ) بلوك خشن‌آباد 4 ) بلوك طارم 5 ) بلوك فارغان 6 ) بلوك فين 7 ) بلوك گله‌گاه . در اواخر سلطنت نادر شاه و اوايل دولت كريم خان زند ، نصير خان لارى اين ( 7 ) بلوك را تصاحب نمود و همه را سبعه گفتند و ضميمهء لارستان گرديد . پس بلوك ايسين و تازيان را از سبعه جدا كرده ، ضميمه نواحى بندر عباس گرديد و در عوض بلوك فرگ را كه ضابط و كلانترى عليحده داشت ، ضميمهء شش بلوك باقيمانده كرده همه را باز سبعه گفتند و هر بلوكى را ناحيه‌اى شمردند . ( فارسنامهء ناصرى ، پيشين ، ج 2 ، ص 1350 ) بوم : بوم اندازه‌هاى متفاوتى دارد كه بزرگترين آن تا حدودى بزرگتر از غنچه مىباشد . طول آن بين 40 تا 80 فوت است . عقب كشتى بوسيلهء يك نردهء گرد ، نوكدار و تيز شده است . قوس آن در قسمت دماغه كشيده و برآمده مىباشد و به صورت برشى گرد شده است ( در برخى موارد كنده‌كارى شده است ) . اين كشتى به استثناء انواع آن در سواحل عمان متصالح ( امارات كنونى ) كه در آنجا از اهرم سكان استفاده مىشود بوسيلهء سكان و چرخ معمولى هدايت مىشود . بوم معمولا داراى عرشهء كامل با دريچه‌هاى مناسب است . اين كشتى برخى اوقات در قسمت عقب اندكى برافراشته است . بوم بين 15 تا 40 جاشو را حمل كرده و بطور عمده براى باربرى استفاده مىشود اما انواع كوچك آن در صيد مرواريد نيز استفاده مىگردند . آنها بين 20 تا 200 تن بار را حمل مىكنند و در خليج فارس از انواع ديگر شناخته‌ترين هستند . , p . 2323 . ) پيشين ( The Gazzetteer of The Persian Gulf , تذكره‌خانه : ادارهء صدور تذكره ؛ ادارهء گذرنامه ( لغت‌نامهء دهخدا ، ج 4 ، ص 131 ) تذكره : پروانه عبور از مرز و خروج از كشور ، گذرنامه ( لغت‌نامهء دهخدا ، پيشين ، ص 131 ) . تذكره‌چى : مأمور بازرسى گذرنامه افراد در مرز ( لغت‌نامهء دهخدا ، پيشين ، ص 131 ) . تسعير : نرخ نهادن ( لغت‌نامهء دهخدا ، ج 4 ، ص 5886 . ) تعليقه : نامه ، نوشتهء امراى عظام مثل وكيل و وزير و غيره ( لغت‌نامهء دهخدا ، پيشين ، ص 71 - 5970 ) تفنگچى : فرد مسلح به تفنگ ، معمولا داوطلب و وابسته به نيروهاى شخصى يا عشايرى ، سرباز پيادهء مسلح به تفنگ ( لغت‌نامهء دهخدا ، پيشين ، ص 144 . ) ثور : يكى از صور دوازده گانهء فلكى برابر با ماه ارديبهشت . ( لغت‌نامهء دهخدا ، ج 5 ، ص 6405 ) جاليبوت : يك قايق مسافربرى با انتهاى مربعى شكل مىباشد كه بين 20 تا 30 فوت درازاى آن مىباشد . شكل آن به غير از قسمت بدنه تقريبا شبيه به ماشوه بوده و در انواع آن كه متعلق به بحرين و كويت مىباشد اغلب بطور نيمه داراى عرشه مىباشد . داراى يك دكل و ساير ضمائم بادبانى است . داراى دكل رو به جلو در قسمت دماغه و